uit: VD AMOK nr. 4, 2002
Eind augustus haalde Nepal de kranten, nadat in België een politieke
rel was uitgebroken vanwege de leverantie van mitrailleurs aan dat
land. Juist nu daar in alle hevigheid een burgeroorlog woedt, probeert
de Nepalese regering internationaal steun te verwerven voor hùn strijd
tegen het terrorisme. Met succes peutert de premier wapens en
trainingsprogramma's los. Recorduitgaven voor leger en politie kosten
het budget voor sociale ontwikkeling, dat dit jaar met een kwart
slinkt, de kop.
In 1990 doet koning Birendra, onder druk van massaprotesten, afstand
van zijn alleenheerschappij. De parlementaire democratie blijkt al snel
niet de vooruitgang te zijn waarop velen hadden gehoopt. De nieuwe
politieke leiders blijken net zulke zakkenvullers te zijn als de
monarchistische marionetten en vooral het armere deel van de bevolking
merkt weinig verschil. Als de Communist Party of Nepal (Maoist) in 1996
niet aan de verkiezingen mag meedoen, gaat deze ondergronds en neemt de
wapens op tegen het gezag in Kathmandu. In korte tijd krijgen de
maoïsten de controle over een aanzienlijk deel van het westen van
Nepal.
Op 1 juni 2001 schiet kroonprins Dipendra - een goede vriend van
Willem-Alexander - vrijwel de volledige koninklijke familie èn zichzelf
overhoop. De maoïsten lijken van de gelegenheid gebruik te maken om het
laatste restje monarchie overboord te gooien en verhevigen hun
'volksoorlog'. Waar wijlen Birendra het leger zo veel mogelijk buiten
de strijd probeerde te houden, besluit zijn broer en opvolger Gyanendra
tot een militair tegenoffensief. De situatie verslechtert dramatisch en
de confrontatie tussen rebellen en leger en politie loopt uit op een
regelrechte burgeroorlog. Van de naar schatting zevenduizend doden die
sinds 1996 te betreuren zijn, valt het merendeel in het afgelopen jaar.
Volgens Amnesty International zijn door regeringstroepen gedode
'maoïsten' dikwijls gewone burgers, wordt op grote schaal gefolterd en
verdwijnen opgepakte verdachten zonder enige vorm van proces achter de
tralies. Ook de guerrilla's maken zich schuldig aan grove
mensenrechtenschendingen en het vermoorden van vermeende politieke
tegenstanders. Nu het wapengekletter 's avonds ook in Kathmandu te
horen is blijven meer en meer toeristen weg en droogt Nepal's
belangrijkste bron van inkomsten langzaam op.(FS)
Dat weerhoudt Nepal er niet van in het buitenland uitgebreid militair
boodschappen te doen om het beperkte wapenarsenaal aan te vullen. Voor
het komende jaar is het budget voor leger en politie met 44 procent
omhoog geschoten. Tegelijkertijd zijn voor het eerst in de geschiedenis
de totale overheidsuitgaven gedaald. Dat kunstje is mogelijk door bijna
een kwart van de uitgaven voor sociale ontwikkeling te schrappen. De
regering, die begin oktober door de koning naar huis wordt gestuurd,
weet met succes militaire steun los te peuteren. Kreten als 'strijd
tegen het terrorisme' gaan er na 11 september in als zoete koek, weet
men ook in Nepal. De slecht uitgeruste leger- en politieeenheden
krijgen daarom zonder problemen wapens en training van India, de VS en
Groot-Brittannië. De Amerikaanse ambassadeur Malinowski stelt de
Nepalese guerrilla's op een lijn met de Abu Sayaf en Al Qaida. Een
pakket "military assistance" ter waarde van 20 miljoen dollar wordt
door het Congress goedgekeurd.
Eind augustus waait bij onze zuiderburen een politieke storm, als
blijkt dat de paarsgroene regering vlak voor het zomerreces de verkoop
van vijfeneenhalf duizend Minimi mitrailleurs van FN Herstal aan Nepal
heeft goedgekeurd. Dat dit met instemming van de groene partijen Ecolo
en Agalev - bekend van hun vele protesten tegen de Belgische
wapenhandel - is gebeurd, zorgt voor grote verontwaardiging bij hun
achterban. Het opstappen van Agalevs vice-premier Aelvoet kan dan ook
geen verrassing heten. Eerste verantwoordelijke, minister van
Buitenlandse Zaken Louis Michel vind alle ophef overdreven en
beschuldigt vooral de Vlaamse media van stemmingmakerij. Juist het
weigeren van een exportvergunning zou volgens Michel een "ernstige
inbreuk op de ethiek" zijn. Terstond spreekt de homepage van zijn
ministerie over een "conflict", waar dat een dag eerder nog
"burgeroorlog" heette.
Opmerkelijk is dat Nepal eerder al in Duitsland een bestelling voor
mitrailleurs van het merk Heckler & Koch probeerde te plaatsen. In
eerste instantie zou het ook zijn gegaan om een zending van ongeveer
vijfduizend stuks, oplopend tot mogelijk 65 duizend. De Duitse regering
weigerde wèl een exportvergunning, waarna de order bij de Belgen
terecht kwam. Hoewel niet verboden, zou volgens de geest van de EU
gedragscode voor wapenexporten land B geen orders moeten aannemen die
eerder door land A zijn verboden. Eens te meer blijkt hoe weinig de
Europese neuzen dezelfde kant op wijzen, gedragscode of niet. Evengoed
blijkt hoe tandenloos de door diplomaten en ambtenaren zo geroemde
'consultatiemechanismen' zijn. Of ze vinden in het geheel niet plaats -
zoals uit diverse opmerkingen van Michel blijkt - of men gaat gewoon
voorbij aan de overwegingen van de andere lidstaat om niet leveren. FN
Herstal profiteert zo van de Duitse terughoudendheid èn België's lak
daaraan.
Het is natuurlijk veel gemakkelijker Nepal's rebellen als 'terroristen'
te bestempelen en de regering wapentuig te sturen om een einde te maken
aan hun gewapende opstand, dan de politieke problemen die het land al
meer dan een decennium verscheuren bij de kop te pakken. Dat een
militaire aanpak - over de ruggen van de straatarme bevolking - geen
oplossing biedt zal de komende jaren blijken. Met dank aan de
internationale gemeenschap.(FS)