uit: VD AMOK nr.5 2001
De aanslagen van 11 september in de Verenigde Staten en de daarop
volgende 'oorlog tegen het internationale terrorisme' kennen vele
slachtoffers. Maar op het graf van duizenden doden dansen de handelaren
des doods. Want als er één winnaar uit de strijd tevoorschijn komt, is
dat de internationale wapenindustrie, die garen spint bij angst en
oorlog.
Zo zijn nieuwe clusterbommen, bunker busters en daisy cutters nodig om
de voorraden weer aan te vullen. Oorlog is ook de speeltuin van
militaire planners om nieuw wapentuig te testen. Na eerdere proeven
voor spionagedoeleinden zijn in Afghanistan voor het eerst bewapende
vliegtuigjes zonder piloot ingezet. Deze unmanned aerial combat
vehicles zijn de toekomst van de Amerikaanse wapenindustrie: nog minder
kans op doden aan eigen kant. Gebleken gebreken van deze en andere
wapens moeten de komende jaren worden weggepoetst. Nieuwe
miljardenorders zullen, tenminste op papier, het luchtruim nog beter
beveiligen tegen indringers, en bommen bij weer en wind van nog grotere
hoogte, nog preciezer hun doelen doen treffen.
Voor mensen die menen dat veiligheid niet met wapens, maar eerder met
goed onderwijs en andere sociale basisvoorzieningen wordt gekocht
breken somberder tijden aan. Net zoals basale grondrechten onder het
mom van terreurbestrijding nu in een vloek en een zucht opzij worden
gezet, zo verdwijnen in de wapenhandel barrières die ooit waren bedoeld
als rem op de verkoop aan dictators en oorlogzuchtige regimes. Orders
die tot voor kort omstreden of zelfs verboden waren, krijgen na 11
september stukken gemakkelijker groen licht. Zo verdwenen elf dagen na
de aanslagen Amerika's militaire sancties tegen India en Pakistan (zie
elders in dit nummer) als wisselgeld voor beider steun aan de coalitie.
Andere landen zien plots met grote snelheid orders uit de
bureaucratische molen rollen. De levering van de nieuwste versie F-16's
aan Golfstaat Oman (gastheer van een omvangrijke Amerikaanse
troepenmacht) werd eind september versneld goedgekeurd. Eerder waren er
nog twijfels of de Arabieren wel toegang mochten krijgen tot alle
hightech elektronica aan boord.
Geplaagd door een economische crisis en zuchtend onder een
herstelprogramma van het IMF, wordt de Turkse regering financieel
beloond voor de steun aan de coalitie. Amerikaanse ambtenaren werken
momenteel aan een pakket steunmaatregelen, waaronder gehele of
gedeeltelijke kwijtschelding van Ankara's vijf miljard dollar aan
wapenschulden, die het in de VS heeft openstaan. Amerikaanse bedrijven
profiteren daar ook van, aldus een Amerikaanse official: "Een
schuldenafschrijving vertaalt zich in grotere Turkse defensieuitgaven,
wat weer meer handel betekent voor Amerikaanse defensieordernemingen."
De Filippijnse autoriteiten weten inmiddels ook dat terrorisme het
toverwoord is. De vorig jaar al aangehaalde banden worden nu extra
versterkt. De $1,9 miljoen Amerikaanse militaire hulp van dit jaar, zal
in 2002 stijgen naar $19 miljoen. Naast een aantal gratis Hercules
transportvliegtuigen, granaatwerpers en nachtzichtapparatuur, kreeg het
Filippijnse leger in oktober een twintigtal Amerikaanse speciale
troepen op bezoek voor 'advies' over hun strijd tegen de moslimrebellen
van Abu Sayyaf. Het leger van het overwegend katholieke land voert al
decennia oorlog met verschillende groepen communistische en
islamitische guerrilla�s. Na vijf jaar betrekkelijke rust heeft pas ook
het islamitische Moro National Liberation Front de wapens weer
opgepakt. President Arroyo verklaarde in een interview met de Wall
Street Journal dat de strijd tegen het terrorisme niet alleen
samenwerking in Afghanistan, maar ook in de Filippijnen mogelijk maakt.
Mogelijk dat ook Nederland een steentje zal bijdragen. Een jaar geleden
verklaarde de RDM vergevorderde onderhandelingen te voeren voor de
modernisering van twaalf Filippijnse M-101 kanonnen.
De meest cynische beleidswijziging komt echter uit Europa en is het
zoveelste voorbeeld van een falend Europees wapenexportbeleid. Op 5
november heeft de Cultuurraad (!) van de Europese Unie, op initiatief
van het Verenigd Koninkrijk unaniem besloten het algehele
EU-wapenembargo tegen Afghanistan op te heffen en om te zetten in een
embargo tegen de Taliban alleen. Gezien het feit dat de verandering
daar niet eens op de agenda stond en daartoe zonder enige discussie
door de cultuurministers is besloten, doet vermoeden dat, om teveel
commotie te vermijden, deze achterdeur is gebruikt. Op verzoek van de
Zweedse Groenen wordt een onderzoek naar de gang van zaken ingesteld.
De meeste legers van de krijgsheren die gezamenlijk de Noordelijke
Alliantie vormen zijn in alle jaren burgeroorlog geen haar beter
gebleken dan de Taliban. In de jaren voordat de Taliban de macht greep
waren verkrachtingen en moordpartijen aan de orde van de dag. Met name
de Oezbeekse krijgsheer Dostum heeft een buitengewoon gewelddadige
reputatie. Amnesty International waarschuwt dan ook dat
wapenleveranties aan de Noordelijke Alliantie nog meer
mensenrechtenschendingen en oorlogsmisdaden tot gevolg zullen hebben.
Amnesty verwijst naar de massa's wapens die in de jaren tachtig en
negentig vanuit de VS en Rusland in Afghanistan terechtkwamen. De
rivalen uit de Koude Oorlog staan nu aan één kant. Naar verluidt
betalen de Amerikanen de door de Russen geleverde tanks en andere
wapens voor de Noordelijke Alliantie.
In antwoord op Kamervragen van de SP voorziet minister Van Aartsen
overigens 'onder de huidige omstandigheden' geen verlening van een
Nederlandse wapenexportvergunning met bestemming Noordelijke Alliantie.
De regering kan zich wel 'voorstellen dat andere landen in het kader
van de huidige strijd tegen het internationale terrorisme militair
materieel leveren aan de Noordelijke Alliantie.' Verhagen (CDA) en
Karimi (GL) vinden de Europese stap niettemin een slechte ontwikkeling.