Nederland bouwt en baggert aan Indiase marinehaven
october 1999
Project Sea Bird is de naam voor een van de grootste
infrastructurele werken in Azië. In de zuidelijke deelstaat Karnataka,
bij het stadje Karwar, bouwt de Indiase marine haar basis voor de
eenentwintigste eeuw.
Eenmaal klaar zal het de grootste Aziatische marinebasis wezen.
Nederlandse bouw- en baggerbedrijven profiteren volop van dit
miljardenproject. Afgelopen zomer won Ballast Nedam Baggeren een order
van 120 miljoen gulden voor bouw- en baggerwerkzaamheden aan de
marinehaven. Eerder al werd een Nederlands-Australisch consortium met
o.a. Haskoning betrokken bij de ontwerpfase.
Strategische achtergrond
Al in het begin van de zeventiger jaren onstond het plan voor een
nieuwe marinehaven, die de thans overbelaste functie van de basis in
Bombay ("122 miljoen inwoners, tegenwoordig Mumbai genaamd) zou moeten
verlichten. Op termijn zou het zelfs de bedoeling zijn dat Karwar de
rol van maritiem hoofdkwartier van Bombay overneemt. Deze doelstelling
wordt door defensieminister Fernandes in september 1998 bevestigd.
Qua ligging is Karwar ("51 duizend inw.) ideaal: wijds en zonder de
nabijheid van een grote commerciële haven of stad. De kustwateren zijn
diep en tamelijk vlak. Ideaal voor de schepen en bovendien hoeft er zo
relatief weinig gebaggerd te worden. De heuvelachtige omgeving biedt
mogelijkheden om aan het oog van spionagesatellieten ontsnappen. Bombay
is eigenlijk nooit geschikt geweest als moderne marinehaven: de stad is
van oudsher een handelspost en van groot commercieel belang. De drukte
in de haven hindert de marine en bovendien maakt de nabije aanwezigheid
van gebouwen als het Taj Mahal hotel (Bombay's bekendste en duurste
hotel) en de effectenbeurs, Bombay kwetsbaar voor spionageactiviteiten.
De architect van Project Sea Bird en admiraal bd. Dawson, in de oorlog
met Pakistan in 1971 Director of Naval Operations, omschrijft deze
dreiging in het Indiase tijdschrift Frontline als volgt: "For anyone
sitting in the Taj (Mahal Hotel), the Stock Exchange building or in the
huge merchant ships, the naval base was like an open book. In 1971,
there were serious lapses (because of this). Something had to be done.
Mumbai was a hopeless place to have a naval base."
Ook in 1961, het jaar dat Goa werd bevrijd van de Portugezen, bleek een
spion het opstomen van de Indiase vloot verraden te hebben.
Korte geschiedenis Project Sea Bird
In 1984 wordt een marine detachement opgezet in Karwar. Kort erna geeft
toenmalig premier Indira Gandhi haar 'principe' goedkeuring aan het
project, dat in belangrijke mate was gepusht door eerdergenoemde
Dawson. In oktober 1986 legde Rajiv Gandhi (die inmiddels zijn
vermoorde moeder heeft opgevolgd als premier) de eerste steen. De
project-definitie en afspraken met consultants worden gemaakt (zie
verder onder Nederlandse rol).
Door onvoldoende budget en aanhoudende disputen tussen de federale
regering en de deelstaatregering van Karnataka over landaankoop en
relocatiepreogramma's raakt de aanleg al snel in het slop. Twaalf jaar
later, in 1998, getuigen niet meer dan een paar tijdelijke bouwsels en
een eenheid van de Kustwacht van de aanwezigheid van de Indiase marine.
Pas in augustus 1998 kan het (her)startsein worden gegeven, nadat het
ministerie van defensie voldoende garanties had afgegeven voor de
rehabilitatie van de huidige bewoners van projectgebied. Het Karnataka
High Court had eerder de evacuatie van bewoners verboden wegens het
ontbreken van voldoende compensatiemaatregelen. De bouw heeft gevolgen
voor ongeveer vier- tot achtduizend families. Uitstel van de
grondaankoop heeft de prijzen ondertussen verveelvoudigd.
Volgens de huidige plannen zal Project Sea Bird worden gerealiseerd
over een lengte van 23 km. Schattingen over de totale waarde van het
megaproject lopen in de vele miljarden guldens. Het is een van de meest
ambitieuze projecten van de Indiase marine, maar staat onder grote
financiële druk vanwege concurrerende programma's, bijv. dat voor een
nieuw vliegdekschip.
In de eerste fase zullen een diepzee haven, twee golfbrekers,
verscheidene havenhoofden/pieren, een scheepswerf voor onderhouds- en
reparatiewerkzaamheden, onderkomens voor 3500 medewerkers, een
hospitaal, een Dockyard Uplift Centre (een 'technologie-centrum') en
een 'state-of-the-art' scheepslift (in plaats van veel duurdere
droogdokken) worden gebouwd; dit moet zijn afgerond in het jaar 2005.
Een landingsstrook met een 'air station' en een marine
onderzoekscentrum komen in de tweede fase aan bod. Naar verwachting zal
het nog 20 tot 25 jaar duren voordat het project is afgerond.
Nederlandse rol
Eind jaren tachtig al wint een Nederlands-Australisch consortium onder
leiding van Redocon (Australië) en het Nederlands Adviesbureau voor
Ingenieurswerken in het Buitenland, Nedeco, een order voor het ontwerp
van de basis. Architectenbureau Haskoning treedt op als
'penvoerder'voor Nedeco. Verder zijn Rijkswaterstaat, scheepsbouwkundig
bureau Nevesbu en Grondmechanica Delft bij de order betrokken. Na het
ontwerpen zullen de Nederlanders toezicht houden op de uitvoering.
Volgens R. Moor van Haskoning gaat het om ongeveer 30.000 mensweken,
"Globaal komt dat neer op een omzet van dertig miljoen gulden".
Gedurende vijftien jaar zullen er gemiddeld vijf mensen in India zitten.
Verder schrijft Trouw indertijd: "Het gaat om een defensie-order, die
de Indiase regering geheel zelf zal bekostigen. Moor: "Dit project
staat helemaal los van de nederlandse ontwikkelingssamenwerking." Een
toevallig verband met het doel van minister Bukman om in India met
ontwikkelingsgelden zoveel mogelijk te doen op het gebied van de
waterinfrastructuur, bestaat er niet."
Nieuwste ontwikkeling is de order die Ballast Nedam Baggeren, samen met
het Duitse Hochtief en Larsen & Toubro Ltd. uit Bombay, heeft
gekregen. Ballast Nedam gaat voor 120 miljoen gulden de haven en het
toegangskanaal baggeren, de fundaties voor drie zgn. bermgolfbrekers
met een totale lengte van ruim vijf kilometer aanleggen en het
haventerrein opspuiten. De totale order bedraagt 138 miljoen euro (DM
270 miljoen).
Nederlands wapenembargo
Deze opdracht voor Ballast Nedam valt ongetwijfeld buiten de letter van
het door Nederland in mei 1998 n.a.v. de kernproeven ingestelde
wapenembargo tegen India (en Pakistan). Bouw- en baggerwerkzaamheden
voor militaire doeleinden staan niet als 'strategische goederen' te
boek en zijn daarmee niet vergunningsplichtig. Tegelijk wordt Ballast
Nedam in een recent in opdracht van het Commissariaat Militaire
Produktie (Min. v. EZ) geschreven rapport over de defensie-gerelateerde
industrie als vijfde onderneming op dit gebied genoemd. Niettemin
blijkt het bedrijf niet gebonden aan het Nederlandse wapenexportbeleid.
Toch gaat het hier om de bouw van een basis, waarvan het meer dan
aannemelijk is dat die vroeg of laat ook de thuishaven zal zijn van
India's marine deel van het nucleaire programma, nl. de met kernwapens
uit te rusten onderzeeërs, juist dat waartegen het embargo zich richt.