Amsterdam/Groningen, 18 januari 2007
Geacht Kamerlid,
Met het oog op het AO Wapenexportbeleid van volgende
week donderdag willen wij graag uw aandacht vragen voor een aantal
punten, waarvan wij vinden dat ze aan de orde zouden moeten komen
tijdens dat overleg.
1. Nederlandse
wapenhandel vertoont groeiende trend
Over de afgelopen tien jaar nemen wij een groeiende
trend in de omvang van de Nederlandse wapenhandel waar. Volgens Zweeds
onderzoeksinstituut SIPRI was Nederland in 2005 ‘s werelds vijfde
wapenexporteur. Ook de officiële cijfers staven die tendens: met een
totaal van 1,2 miljard euro was de waarde van de afgegeven
wapenexportvergunningen niet eerder zo groot als in 2005.
De cijfers voor 2006 kunnen daar nog wel eens boven uitkomen. Naast de
436 miljoen euro van het eerste half jaar, is in de tweede helft van
2006 ook voor een aantal andere grote orders groen licht gegeven,
waaronder die voor de export van twee korvetten naar Indonesië.
De Campagne tegen Wapenhandel vindt het groeiende belang van de
Nederlandse wapenhandel zorgwekkend en bepaald geen visitekaartje voor
een land dat zich in internationaal verband graag voorstaat op
ontwapeningsinitiatieven.
2. Doorvoer
Met de publicatie van de doorvoermeldingen is eind
vorig jaar een oude belofte ingelost. De Campagne tegen Wapenhandel
plaatst niettemin vraagtekens bij het gevoerde beleid. Waarom wordt
bijvoorbeeld de doorvoer van traangasgranaten naar het dictatoriale
Kazachstan vrijgelaten? Het simpele feit dat herkomstland Tsjechië een
EU partner is kan toch niet de reden zijn? Naar onze inschatting zou
voor een dergelijke order aan een Nederlandse handelaar niet
toestemming voor export worden gegeven; waarom dan wel in het geval van
doorvoer? Gegeven het bijzonder repressieve bestuur onder leiding van
president Nazarbajev maakt Nederland zich met fiattering van dergelijke
wapenstromen medeschuldig aan de onderdrukking van de oppositie in het
land.
Wat in de maandoverzichten doorvoer het meeste opvalt
is het geringe aantal meldingen van wapendoorvoer. In het kader van de
In- en Uitvoerwet (IUW) worden meldingen gedaan en in het kader van de
Wet Wapens en Munitie (WWM) consenten aangevraagd. De wetgeving op het
gebied van doorvoer is sinds 2002 aangepast om juist goederen die niet
onder de WWM, maar uitsluitend onder de IUW vallen en snel worden
doorgevoerd te kunnen controleren naar aanleiding van een melding. Als
een consent moet worden aangevraagd dan volstaat dit tevens als
melding. In heel 2005 zijn maar elf specifieke meldingen gedaan. De
rest bestaat uit zo’n 1780 consenten, een aantal dat sterk overeen komt
met de cijfers zoals die bekend waren van voor de wetswijzigingen rond
doorvoer. Het aantal meldingen is zo gering dat het vermoeden rijst dat
dit systeem nog niet afdoende werkt. Gezien de positie van Nederland in
de internationale handel zou het ons ten zeerste verbazen indien die
paar meldingen de daadwerkelijke doorvoer van militaire goederen buiten
de WWM zou dekken.
3. Dual-use
Ook nieuw vorig jaar was de publicatie door EZ van
exportvergunningen voor dual-use goederen. Hoewel we deze stap op weg
naar meer transparantie uiteraard toejuichen zien wij ook hier serieuze
tekortkomingen in zowel de rapportage als de uitvoering van het beleid.
Zo worden bijvoorbeeld chemicaliën geëxporteerd naar landen die geen
partij zijn bij het chemische wapenverdrag, zoals als Egypte, Israël en
Taiwan.
Omschrijvingen van eindgebruik zijn vaak summier en niet eenduidig. Ons
is gebleken dat de nieuwste Nederlandse nachtzichttechnologie niet als
militair, maar als dual-use wordt geclassificeerd. Gezien de vrijwel
exclusieve afname door (para)militaire eenheden en politiediensten
pleiten wij voor ondubbelzinnige weergave van de eindgebruiker. Ook bij
de maandrapportages van de export van militaire goederen en die van de
doorvoer is vermelding van de eindgebruiker dringend gewenst.
4. Rapportage 1e helft
2006
- We willen u wijzen op een handvol vergunningen met
een totaalwaarde van 7,2 miljoen euro voor Thailand, waar afgelopen
jaar een militaire coup plaatsvond. De vergunningen zijn voor
rupsbanden voor tanks en radar en vuurleidingssystemen. De coup hing al
langer in de lucht gezien de instabiele politieke situatie in het land,
waarom dan toch exportvergunningen afgegeven? Wij zijn benieuwd of
Nederland in navolging van andere landen, waaronder de VS, alsnog tot
een volledige vergunningstop heeft besloten.
- Verder verbazen wij ons over een vergunning voor
nachtkijkers die via België naar Kameroen gaan, terwijl de
mensenrechtensituatie daar allerminst rooskleurig is. Amnesty
International wijst in dat verband ook op de situatie rond de omstreden
oliepijpleiding naar Tsjaad.
- Naar ons beste weten zouden in principe geen
wapenexportvergunningen op Israël worden afgegeven. Getuige een paar
kleinere vergunningen ter waarde van in totaal 400.000 euro in de
eerste helft van 2006 blijkt de deur toch op een kier te staan. Wij
zijn benieuwd hoe dit beleid zich heeft ontwikkeld naar aanleiding van
de Israëlische oorlog tegen Libanon van afgelopen zomer.
- Klein in omvang, maar niettemin in strijd met de
wapenexportcriteria is de export van militaire communicatiesystemen
naar Tunesië, een zeer autoritair bestuurd land met een slechte
reputatie op het gebied van mensenrechten.
- Tenslotte noemen we hier de voortdurende export van
militair materieel naar Bangladesh, een van ’s werelds armste landen.
Dit is zorgwekkend en in strijd met criterium 6. Sinds 2000 is deze
wapenhandel goed voor 26 miljoen euro, waaronder een opdracht van bijna
twee miljoen euro in de eerste helft van 2006.
Voor dual-use en doorvoer waren maandoverzichten van de eerste helft
van 2006 op moment van schrijven helaas nog niet beschikbaar; voor de
militaire goederen alleen de maanden januari t/m mei.
5. Wapenexportanalyse
2005
Graag verwijzen wij tenslotte nog naar ons rapport met
een analyse van de in 2005 verstrekte exportvergunningen, dat u eind
december is toegestuurd. Daarin wordt in meer detail ingegaan op
verschillende aspecten van het Nederlandse wapenexportbeleid en stellen
we een groot aantal zaken ter discussie. U kunt het rapport ook
terugvinden op onze website www.stopwapenhandel.org.
Voor eventuele vragen over een of ander kunt u
uiteraard altijd contact met ons opnemen (Martin Broek: 06-29146084 of
Frank Slijper: 06-28504778).
Met vriendelijke
groet,
Martin Broek en Frank Slijper,
namens de Campagne tegen Wapenhandel